Fyrstu tilraunirnar
Fyrstu skrefin hófust með sveppafötu frá Emmson sveppum. Reynt var að fjölga mýslinu og árangurinn var misjafn — en forvitnin varð eftir.
Forvitni · Aðferðir · Umbætur
Tilraunir og þróun
Mýsildalur snýst ekki aðeins um að koma sveppum í sölu eftir einu föstu ferli. Verkefnið byggist á því að skilja aðferðirnar, laga þær að aðstæðum og byggja upp ræktun sem hægt er að endurtaka og treysta.
Hugarfarið
Ekki tilraunir af handahófi
Tilraunavinnan felst meðal annars í að bera saman sveppastofna, undirlagsefni og ræktunarskilyrði. Markmiðið er ekki að prófa hluti af handahófi heldur að skilja hvers vegna ein aðferð skilar betri árangri en önnur.
Aðstæður, árstíðir, hráefni og aðstaða breytast. Þess vegna þarf ferlið að vera sveigjanlegt, en samt nógu skýrt til að niðurstöður séu samanburðarhæfar.
Frá fyrstu tilraunum að uppskeru
Heimagerð aðstaða
Einföld ílát og fyrsta heimagerða ræktunarrýmið urðu að vettvangi fyrir samanburð, mistök og fyrstu uppskerurnar.
Fyrsta uppskeran
Með hverri lotu varð skýrara hvaða aðferðir virkuðu best og hvernig mætti nýta hráefni og hliðarafurðir í ræktuninni.
01
Ræktunarefni
Hvaðan koma birgðirnar?
Ein af fyrstu áskorunum Mýsildals hefur verið aðgengi að sérhæfðum birgjum og búnaði fyrir svepparæktun. Lifandi ræktunarefni hefur hingað til meðal annars borist í formi vökvamenningar frá Evrópu og Bandaríkjunum.
Þegar nýr sveppastofn er kominn til landsins er mikilvægt að halda honum heilbrigðum og lifandi svo hægt sé að fjölga honum áfram. Að því leyti minnir ferlið á súrdeigsmóður: lítill, lifandi grunnur er varðveittur og notaður til að hefja nýjar ræktunarlotur.
Þetta minnkar þörfina á síendurteknum innflutningi og gerir Mýsildal kleift að byggja upp eigið safn af ræktunarhæfum sveppastofnum.
02
Hráefni
Hráefni sem nýtist vel
Ein af upphaflegu hugmyndunum var að rækta ostrusveppi á endurunnum pappa. Pappi er aðgengilegur og einfaldur í meðhöndlun, en tilraunirnar sýndu að hann inniheldur takmarkaða næringu og skilar því ekki endilega þeirri uppskeru sem sóst er eftir.
Hampur hefur hins vegar reynst Mýsildal vel. Hann heldur raka vel, er meðfærilegur og myndar loftkennt undirlag sem mýsillinn á auðvelt með að vaxa í gegnum. Hann hentar einnig vel þeirri einföldu föturækt sem verkefnið hefur byggst á hingað til.
Hampurinn er þó ekki sjálfgefin lokaniðurstaða. Hann verður áfram borinn saman við önnur undirlagsefni með tilliti til vaxtarhraða, uppskeru, stöðugleika og aðgengis. Val á undirlagi á að byggjast á niðurstöðum fremur en hefð einni saman.
03
Ílát og úrgangur
Af hverju eru sveppirnir ræktaðir í fötum?
Flestir atvinnuræktendur nota einnota plastpoka við ræktun sælkerasveppa. Pokarnir eru hentugir, sérstaklega í stórri framleiðslu, en skapa jafnframt töluvert magn af plastúrgangi.
Mýsildalur hefur þess vegna lagt áherslu á að rækta þær tegundir sem henta til þess í endurnýtanlegum fötum. Fötur eru einfaldar í meðhöndlun, auðvelt er að þrífa þær og þær henta vel til að halda utan um litlar og aðskildar ræktunarlotur.
Þær eru þó ekki fullkomin lausn fyrir allar tegundir eða öll framleiðslustig. Val á íláti þarf alltaf að taka mið af líffræði sveppsins, hreinlæti, vinnuálagi og gæðum uppskerunnar.
04
Dauðhreinsun
Betri stjórn með autoclave
Autoclave markaði fyrsta stóra skref Mýsildals frá einfaldri lágtækniræktun yfir í ræktun þar sem hægt er að vinna með dauðhreinsuð ílát og næringarrík hráefni.
Búnaðurinn notar hita og þrýsting til að eyða örverum sem annars gætu keppt við mýslið. Þetta skiptir sérstaklega miklu máli við framleiðslu á grain spawn og við ræktun á undirlagsefnum sem mengast auðveldlega.
Autoclave gerir einnig kleift að vinna stærri hluta ræktunarferlisins frá grunni: frá lifandi mýsli í vökvamenningu eða á agarplötu, yfir í grain spawn, undirlag og loks uppskeru. Með betri stjórn verður auðveldara að endurtaka aðferðir, bera saman niðurstöður og greina hvort breyting hafi raunverulega haft áhrif.
Framtíðaraðstaðan
Frá lágtækni yfir í sæfða ræktun
Ostrusveppir henta vel í sveigjanlega lágtækniræktun. Þeir hafa kröftugan mýsil, geta nýtt fjölbreytt undirlag og þola oft einfaldari vinnubrögð en margar aðrar tegundir.
Viðkvæmari sveppir, svo sem ljónsmakki, shiitake, reishi og cordyceps, kalla hins vegar á nákvæmari stjórn. Næringarríkari undirlagsefni auka bæði möguleika sveppsins og áhættuna á að mygla eða bakteríur taki yfir. Þar skiptir sæfð vinnuaðstaða, hreint loft og nákvæm meðhöndlun miklu máli.
Framtíðarþróun Mýsildals snýst því ekki aðeins um að framleiða meira. Hún snýst um að skapa betri aðstöðu til rannsókna, lækka mengunarhlutfall og geta unnið með fjölbreyttari hráefni og sveppategundir á öruggan og endurtekningarhæfan hátt.
Tími og þolinmæði
Gæði yfir magn
Þróun Mýsildals snýst ekki um að stækka eins hratt og mögulegt er. Hún snýst um að byggja upp ferli sem hægt er að skilja, treysta og bæta. Ný aðferð, ný tegund eða nýr búnaður þarf að hafa skýran tilgang.
Stærri framleiðsla skiptir litlu ef ferlið er óstöðugt, sóun mikil eða niðurstöðurnar ófyrirsjáanlegar. Mýsildalur mun því halda áfram að þróast í skrefum — með forvitni að leiðarljósi, en þolinmæði í framkvæmd.